Η αλλαγή των εποχών μεταβάλλει βασικά ερεθίσματα που χρησιμοποιεί ο οργανισμός για να ρυθμίσει το βιολογικό του ρολόι, με σημαντικότερο το φως. Παράλληλα αλλάζουν η θερμοκρασία, οι καθημερινές συνήθειες, η σωματική δραστηριότητα και η κοινωνική ζωή.
Το φως μέσω ειδικών κυττάρων στον αμφιβληστροειδή στέλνει πληροφορίες στον εγκέφαλο για το αν είναι ημέρα ή νύχτα και βοηθά στη ρύθμιση του κιρκάδιου ρυθμού, δηλαδή του εσωτερικού 24ωρου ρολογιού του οργανισμού.
Αυτός ο μηχανισμός επηρεάζει τον ύπνο και την εγρήγορση, την έκκριση ορμονών, την ετοιμότητα του οργανισμού αλλά και τη διάθεση. Όταν το φθινόπωρο και τον χειμώνα μειώνονται οι ώρες φυσικού φωτός, το βιολογικό ρολόι πρέπει να προσαρμοστεί στις νέες συνθήκες.
Το φως επηρεάζει επίσης την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που συμμετέχει στη ρύθμιση του ύπνου. Η έκθεσή μας στο πρωινό φως βοηθά το βιολογικό ρολόι να παραμένει συγχρονισμένο με το φυσικό 24ωρο.
Δεν αλλάζει όμως μόνο το φως. Τους ψυχρότερους μήνες πολλοί άνθρωποι περνούν περισσότερο χρόνο σε κλειστούς χώρους, κινούνται λιγότερο και περιορίζουν ορισμένες κοινωνικές ή υπαίθριες δραστηριότητες.
Όπως επισημαίνει σχετική ανάλυση, η έρευνα δείχνει ότι τον χειμώνα οι άνθρωποι έχουν μικρότερη πιθανότητα να διατηρήσουν σταθερά ένα πρόγραμμα άσκησης, ενώ το καλοκαίρι καταγράφεται συνήθως μεγαλύτερη σωματική και κοινωνική δραστηριότητα.
Όλα αυτά μπορούν να αλληλεπιδρούν. Λιγότερο φυσικό φως μπορεί να επηρεάσει τον ύπνο και τον κιρκάδιο ρυθμό, ενώ η μικρότερη δραστηριότητα και οι αλλαγές στις κοινωνικές επαφές μπορούν με τη σειρά τους να επηρεάσουν την ενέργεια και τη διάθεση.
Οι εποχικές διακυμάνσεις δεν είναι ίδιες για όλους ούτε έχουν παντού την ίδια ένταση. Είναι συνήθως πιο έντονες σε περιοχές μακριά από τον Ισημερινό, όπου οι διαφορές στη διάρκεια της ημέρας μεταξύ καλοκαιριού και χειμώνα είναι μεγαλύτερες.
Για τους περισσότερους ανθρώπους, οι αλλαγές είναι ήπιες. Σε ορισμένους, όμως, η πτώση της διάθεσης επανεμφανίζεται με σαφές εποχικό μοτίβο και μπορεί να αποτελεί μορφή κατάθλιψης με εποχικά χαρακτηριστικά, γνωστή συχνά ως εποχική συναισθηματική διαταραχή (SAD). Η διαταραχή συνδέεται στενά με τον ύπνο, τους κιρκάδιους ρυθμούς και τις μεταβολές της έκθεσης στο φως.
Η επιστήμη, επομένως, δεν λέει ότι όλοι νιώθουμε χειρότερα μόλις έρθει το φθινόπωρο. Δείχνει όμως ότι ο οργανισμός μας παρακολουθεί πολύ πιο στενά τις εποχές απ’ όσο ίσως αντιλαμβανόμαστε, προσαρμόζοντας τον ύπνο, την εγρήγορση και άλλες καθημερινές λειτουργίες στις αλλαγές του φωτός και του περιβάλλοντος.
